Lịch sử đồ gốm sứ ở Việt Nam

Lịch sử đồ gốm sứ ở Việt Nam
Một làng gốm cổ truyền ở Việt Nam

Ở Việt Nam, đồ gốm thô cổ được tìm thấy có niên đại cách đây khoảng 6000 năm. Đến đời các vua Hùng, chúng ta đã có gốm Phùng Nguyên, gốm Gò Mun (Vĩnh Phú). Xương gốm đã bắt đầu được tinh luyện, nhiệt độ nung vào khoảng 800-900°C.

Gốm sứ miền Bắc

Từ thế kỷ 11 trở đi chúng ta đã có các trung tâm sản xuất gốm như Hà Bắc, Thanh Hóa, Thăng Long, Quảng Nam. Gốm men Đại Việt thời kỳ này khá nổi tiếng, bằng chứng là các sản phẩm gốm và gạch ngói xây dựng chùa Phật Tích (Bắc Ninh), Quốc Tử Giám (Hà Nội), Tháp Chàm (Quảng nam).

Thời nhà Trần có gốm Thiên Trường (Nam Định) với sản phẩm bát đĩa, bình lọ phu men ngọc (thời Lý-Trần), men nâu (cuối thời Trần, đầu thời Lê).

Trung tâm gốm Chu Đậu là nơi sản xuất gốm lớn trong suốt 3 thế kỷ 14-17, nổi tiếng làm gốm hoa lam cực kỳ tinh xảo. Gốm hoa lam xuất hiện và được sản xuất tại Việt Nam từ cuối thời Trần (thế kỷ 14) đến tận ngày nay. Thời cực thịnh của nó là từ triều Lê đến triều Mạc, thế kỷ 15-17, nghĩa là trong vòng 200-300 năm. Bằng chứng là chiếc bình gốm hoa lam độc đáo do nghệ nhân họ Bùi, người Nam Sách sáng tạo năm 1450, hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Tokapi Saray ở Istambul, Thổ Nhĩ Kỳ.

Đồ gốm Việt Nam thế kỷ 15
Một bình gốm Việt Nam từ thế kỷ 15, được trưng bày ở viện bảo tàng Cleveland Museum of Art

Đặc biệt vào cuối thời Trần, thế kỷ 15, ở nước ta đã bắt đầu hình thành làng gốm nổi tiếng Bát Tràng (Hà Nội), nơi đinh cư của những người thợ gốm từ làng Bồ Bát, tỉnh Thanh Hóa tới. Bát Tràng nổi tiếng với các sản phẩm gốm men ngọc, men rạn (thời Lê-Trịnh), gốm hoa lam (cuối thời Lê đầu thời Nguyễn). Qua nhiều thăng trầm, làng gốm Bát Tràng vẫn còn tồn tại đến ngày nay, thích ứng với cơ chế thị trường, phát triển mạnh mẽ, phồn thịnh và trở thành trung tâm gốm cổ truyền lớn nhất nước ta. Sản phẩm gốm Bát Tràng không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới.

Gốm sứ miền Nam

Ở miền Nam có gốm Cây mai ở Sài Gòn – Chợ Lớn, nổi tiếng với gốm sành tráng men màu với các sản phẩm trang trí rất mỹ thuật như lọ hoa, chậu, đôn… Gốm Cây Mai tồn tại trong vòng 200 năm, đến đầu thế kỷ 20.

Tại miền Nam hiện nay có hai trung tâm gốm lớn là Biên Hòa (Đồng Nai) và Bình Dương, nối tiếp truyền thống của gốm mỹ nghệ Cây Mai trước đây. Trung tâm gốm Biên Hòa hình thành vào đầu thế kỷ 20, nổi tiếng với gốm mỹ thuật chất liệu sành xương xốp tráng men màu xanh đồng trổ hoa văn, hay men trắng sáng và trắng sữa tinh khiết, với màu sắc trang trí rực rỡ, vui tươi. Những thành tựu của gốm Biên Hòa từ năm 1925 là kết quả tổng hợp của sự kế thừa truyền thống gốm Cây Mai và tiếp thu tinh hoa của gốm Limoges (Pháp), do bà Balik giảng dạy và thể nghiệm ở trường Mỹ nghệ Thực hành Biên Hòa (nay là trường Mỹ thuật Trang trí Đồng Nai).

Gốm sứ Limoges của Pháp
Những nét hoa văn trên gốm sứ Limoges khá “quen thuộc” với người dân Việt Nam.

Lò nung gốm cũng được những người thợ Việt Nam cải tiếng không ngừng. Từ lò ếch (lò cóc), lò đàn ngày xưa đến lò bầu (hay lò rồng có nhiều bầu), lò hộp (lò đứng). Và ngày nay đã tiếp thu kỹ thuật của lò buồng gián đoạn hiện đại (gọi là lò con thoi), đốt bằng nhiên liệu khí, tường và vòm lò lát bông gốm chịu nhiệt. Nhiệt độ và môi trường nung trong lò được điều khiển dễ dàng, chính xác tạo điều kiện giảm lao động nặng nhọc của người thợ, nâng cao năng suất lao động cũng như chất lượng sản phẩm gốm sứ.

Về sản xuất gốm sứ dân dụng, mỹ nghệ và gốm kỹ thuật ở quy mô công nghiệp, hiện nay chúng ta có công ty sứ Hải Dương, nhà máy sự điện Hoàng Liên Sơn, công ty gốm sứ Minh Long, ngoài ra còn rất nhiều nhà máy khác trên cả nước. Về gốm sứ xây dựng, đã có hàng chục nhà máy với thiết bị công nghệ hiện đại, sản xuất gạch ngói, tấm ốp lát ceramic, granit, sứ vệ sinh… phục vụ cho nhu cầu vật liệu xây dựng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ta hiện nay.

Gomsuu,

Ghi rõ nguồn https://gomsuu.com khi copy hoặc trích dẫn bài viết.

Leave a comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *